ابوذر سیفی کلستان

۸ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «روش شناسی آینده نگری» ثبت شده است

فرآیند کامل برنامه ریزی مبتنی بر سناریو، مارک گیگت و میشل گودت

مرجع روش شناسی آینده پژوهی، جلد سوم، فصل 20، جعبه ابزار سناریو نگاری،                                                                        جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون        مترجم: ابوذر سیفی کلستان                                                                                                                          

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
متن کاوی منابع اطلاعات علم و فن آوری

متن کاوی منابع اطلاعات علم و فن آوری

مرجع روش شناسی آینده پژوهی؛ جلد اول صفحه 63؛ جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون؛ مترجم و ویراستار ابوذر سیفی کلستان

 

متن‌کاوی منابع اطلاعات علم و فن‌آوری را می‌توان به اختصار فن‌کاوی (یا کاوش فن‌آوری) نامید. مقدمه‌ی کلیدی و اساسی این است که هوش یک نیاز اولیه برای مدیریت فن‌آوری موثر است (همان طور که در سازمان های پیشرو این گونه است). عملکرد سازمان‌ها در محیط‌های رقابتی و یا مشترک باید جریان اطلاعات را برای پیشرفت‌های بیرونی فن‌آوری دنبال کند.

بدین ترتیب هوش فن‌آوری از تحلیل فن‌آوری آینده‌گرا (FTA) حمایت می‌کند. تحلیل فن‌آوری آینده‌گرا، جامعه‌ی رو به گسترشی است که بر دوره‌های جاری همایش‌هایی تاکید می‌کند که توسط موسسه‌ی مطالعات وابسته به فنآوری آینده‌نگر (IPST) میزبانی می‌شود.

این روش در بازنگری‌های مرور ادبیات سنتی تحقیق ریشه دارد. رصد یا پایش فن‌آوری، در واقع ادبیات تحقیق را برای یک فن‌آوری مورد علاقه‌ی مشخص، بازنگری می‌کند. این کار معمولاً با بررسی دامنه‌ی وسیعی از منابع صورت می‌گیرد. پویش فن‌آوری، راه‌هایی را جستجو می‌کند تا مقادیر بزرگ اطلاعات پردازش نشده را با هدف شناسایی الگوهای توسعه‌ای و رویدادهای کلیدی (توفیقات ناگهانی)، خلاصه کند. در ارتباطی نزدیک، بررسی محیطی فراهم سازی هشدارهای فوری درباره‌ی تغییرات مهم محیط‌های متفاوت را هدف قرار می‌دهد. (به عنوان مثال زمینههای رقابتی، زمینههای سیاسی و خطمشی یا زمینههای طبیعی؛ ر.ک: پویش محیطی، از گوردون و گلن).

پیدایش منابع اطلاعاتی الکترونیکی با قابلیت دسترسی گسترده، تلاش‌ها برای دستیابی به هوش را به طور کیفی و پیوسته تغییر می‌دهد. بطوری که یک فرد اکنون می‌تواند مقادیر عظیم اطلاعات را به آسانی و موثر پردازش کند. ( کتابسنجی) - شمارش نشریات و یا دیگر اقلام کتاب‌سنجی- می تواند به پیگیری (روند) توسعه‌های فناورانه و علمی کمک کند.

فن‌کاوی را می‌توان نوعی (تحلیل محتوا نیز قلمداد کرد. تحلیل محتوا، ریشه در دوره‌ی قبل از شروع پردازش اطلاعات الکترونیکی دارد و با فراهم شدن مجموعه داده‌های الکترونیکی و نرم افزارهای تحلیل‌گر به شکوفایی رسید. یک فرد الگوها را در دوره‌ی استفاده بررسی می‌کند تا به موضوعات مورد تاکید دامنه‌ی مشخص شده، پی ببرد. متن کاوی امکان تغییرات قوی را در اختیار تحلیل‌محتوا می‌گذارد. این فعالیت جستجوگر تنها به تحلیل فن‌آوری محدود نمی‌شود.

داده‌کاوی برای استخراج اطلاعات مفید از هر نوع داده‌ای تلاش دارد اما تاکنون معمولاً برای تحلیل‌های کم ارزش از داده‌های عددی استفاده شده‌است (مانند پیدا کردن رابطهی بین خریدهای شما از طریق کارت اعتباریتان با ویژگی‌های جمعیتشناسی شما). این کاربردِ به شدت تبلیغ شده از داده‌کاوی (در جنگ بر سر افراطگرایی) در حقیقت معنای رایج آن را گسترش داده است، به گونه‌ای که می‌تواند یک آغاز سریع تحلیلی بر روی هر مجموعه‌ی حجیم از داده‌ها داشته باشد؛ مجموعه‌هایی از داده‌هایی که کیفی و بدون ساختار هستند.


 

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
سناریو نگاری و جعبه ابزای سناریو

سناریو نگاری و جعبه ابزای سناریو

مرجع روش شناسی آینده پژوهی، جلد سوم، فصل نوزدهم، برنامه ریزی مبتنی بر سناریو؛ جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون؛ مترجم و ویراستار ابوذر سیفی کلستان


عبارت «سناریو» برگرفته از حوزه‌ی هنرهای نمایشی است. در هنرهای نمایشی سناریو به طرح کلی داستان اطلاق می‌شود و در فیلم‌های سینمایی به خلاصه یا دستورالعمل‌های صحنه‌های اکشن گفته می‌شود.

هرمان کان، پدر سناریوسازی در پژوهش آینده‌گرا و تحلیل‌های سیاست‌‌گذاری است. او در ارتباطاتی که از طریق موسسه‌ی RAND با ارتش و مطالعات راهبردیِ انجام شده داشت، عبارت «سناریو» را در سال 1950 به دنیای برنامهریزی معرفی کرد. او بعدها در دهه‌ی 60 میلادی، زمانی که هدایت موسسه‌ی هادسون را بر عهده داشت، این مفهوم را به عموم شناساند. موسسه‌ی‌ هادسون یک موسسه ی تحقیقاتی غیرانتفاعی خصوصی است که در حوزه‌ی سیاستهای عمومی مرتبط با آمریکا، توسعهی بین المللی و دفاعی کار کرده است. در مقالهی «تشدید: اصطلاحات و سناریوها» که در سال 1965 و به قلم هرمان کان در موسسه‌ی هادسون انتشار یافت، ایده‌ی تقطیر سناریوها در نردبانِ تشدید، معرفی شد. این ایده نشان داد که کجا مداخله ممکن است در جلوگیری از تشدید جنگ هسته‌ای آینده تاثیر داشته باشد. در سال 1967، کان به کمک آنتونی وینر احتمالات آینده‌ی نظم جهانی را مورد مطالعه قرار داد و نتایج آن را در زمینه هم ترازی قدرت‌های بالقوه و چالش‌های جهانی مرتبط با امنیت آمریکا را در کتابی تحت عنوان «به سوی سال [1]2000» منتشر کرد. یکی از سناریوهای کتاب توافق کنترل نظامی بین ایالات متحده و شوروی سابق را به تصویر می‌کشید؛ سناریوی دیگری احتمال می‌داد که شوروی سابق کنترل جنبش کمونیستی را از دست خواهد داد؛ سناریوی سوم شکل‌گیری اتحاد جدیدی بین کشورها را نشان می‌داد. کان و وینر در کتاب خود فن‌آوری «سخت افزار» آینده را معرفی کردند که شامل بانک‌های رایانه‌ای تمرکزیافته با اطلاعات گسترده‌ای از افراد خواهد بود‌؛ برای مثال والدینی که می‌توانند جنسیت و ویژگی‌های اخلاقی بچه‌های‌شان را با مهندسی ژنتیک انتخاب کنند. این کار زیر نظر کمیته‌ی[2] سال 2000 که توسط آکادمی هنر و علوم آمریکا[3] پشتیبانی می‌‌شد، انجام شد.

هرمان کان، علاقه داشت به سه سناریوی بدیلی که برای هر موضوعی کاربرد داشته باشد، فکر کند: 1) «بدون غافلگیری[4]» و یا «کسب و کار معمول» که به سادگی روندهای فعلی را بوسیله‌ی رابطه‌ی متقابل روندها، استنتاج می‌کند 2) بدترین حالت ممکن سناریو که ناشی از مدیریت اشتباه و بدشانسی است؛ و 3) بهترین حالت ممکن سناریو که حاصل مدیریت درست و شانس خوب است. آینده‌نگرها بعدها شروع به نقد این روش کردند، زیرا معتقدند که مردم «سناریوی کسب‌و‌کار بدون غافلگیری[5]» را به‌عنوان یک «پیش‌بینی» در نظر خواهند گرفت، لذا تصمیم‌های‌شان را مبتنی بر این به اصطلاح پیش‌بینی اتخاذ خواهند کرد. در نتیجه‌، این سناریو خودکامیاب (خودشکوفا)[6] خواهد شد. هرمان کان به طرز کنایه‌آمیزی بیان کرد، بزرگ‌ترین غافلگیری می‌تواند این باشد که سناریوی کسب‌و‌کار بدون غافلگیری «سناریوی کسب‌و‌کار معمول» می‌تواند واقعا اتفاق بیفتد.

در آینده‌پژوهی  سناریو عبارتی است که شایدبیشتر از هر عبارت دیگری در این حوزه‌ مورد استفاده‌ی ناصحیح و غلط قرار گرفته است. چیزی که امروزه به آن سناریو گفته می‌شود، گستره‌ی بحث‌های مرتبط با احتمالات آینده است که شامل داده‌ها و تحلیل‌هاست. این بحث‌ها هیچ ایراد و منعی ندارند و البته باید هم انجام شوند‌، ولی هرچه باشند، سناریو نیستند. این‌کار مثل این است که نقد نوشته شده راجع به یک نمایش را با فیلم‌نامه اشتباه بگیریم.  

هرمان کان، سناریوها را به‌عنوان توضیحات روایی آینده که تمرکزشان بر روی فرآیندهای علّی و نقاط تصمیم‌گیری است، تعریف کرده است (کان 1967). هیچ سناریویی همیشه محتمل نیست؛ احتمال اینکه تا کنون یک سناریویی واقعا تحقق پیدا کرده باشد، در حد بسیار کوچکی است، لذا سناریوها باید بواسطه‌ی توانایی‌شان در کمک به تصمیم‌گیرندگان در امر سیاست‌گذاری مورد قضاوت قرار گیرند، نه بر اساس نتایج نهایی درست یا غلط‌.   

همین طور باید توجّه داشته باشیم که بعضی وقت‌ها سناریو‌های نوشته شده برای این نوشته شده‌اند که از قضاء در نهایت اشتباه از آب در بیایند. سناریو‌هایی در رابطه با جنگ جهانی سوم (WWIII) نوشته شدند تا چگونگی وقوع آن را بررسی کنند؛ که به تحلیل‌گران اجازه می‌داد تا با فهم چگونگی مداخله در رویدادها از وقایع منجر به جنگ جلوگیری کنند.

 


[1] Toward The Year 2000

[2] The Commission on the Year 2000

[3] American Academy of Arts and Sciences

[4] Surprise-free scenario

[5] Business-as-usual scenario

[6] Self-fulfilling

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

طراحی سناریو؛ پیوند بین آینده و راهبرد

طراحی سناریو؛ پیوند بین آینده و راهبرد

نویسندگان

ماتس لیندگرن

هانس باندهولد

تهران : مرکز آینده پژوهی علوم و فناوری دفاعی٬ موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی‏‫ ، ۱۳۹۰.‬

Scenario Planning
The link between future and strategy
Mats Lindgren
Hans Bandhold

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

درآمدی بر مجموعه روشهای تحقیق در حوزه ی آینده پژوهی

در بحثی که در خصوص عنوان و نام های حوزه ی پژوهش آینده گرا(Futures Research) و آینده پژوهی(Futures studies) در فروم گفت و گوی فدراسیون جهانی آینده پژوهی بین جناب آقای جروم کلیتون گلن و دیگر علمای این حوزه انجام شد جناب آقای گلن بیان داشتند که منظور ما از پژوهش اینده گرا در واقع بکارگیری روش های مشخص معرفی شده برای پژوهش و مطالعه در این حوزه است و در مقابل منظور از آینده پژوهی یعنی تفکرفلسفی و اصطلاحا اپیستمولوژیک و انتولوژیک (معرفت شناسنانه و چیستی شناسانه) در این حوزه ی دانشی است.

لذا به نظر می رسد در حوزه ی «پژوهش آینده گرا» باید به متدولوژی پرداخت و در حوزه ی تعریف «آینده پژوهی» باید به مبانی این حوزه پرداخت.

موافقین ۰ مخالفین ۰

روش تحلیل اثر متقابل

مرجع روش شناسی آینده پژوهی؛ جروم سی. گلن- تئودور جی. گوردون، مترجم ابوذر سیفی کلستان

روش تحلیل اثر متقابل در اصل توسط تئودور جی. گوردون و اولاف هلمر در سال 1966 توسعه داده شد. این روش ناشی از یک سوال ساده بوده است: آیا پیش‌نگری می‌تواند مبتنی بر استنباط‌هایی در مورد چگونگی تعامل حوادث آینده با یکدیگر باشد؟

گوردون و هلمر برنامه‌ی آغازین خود را به منظور «کاربرد اصول تحلیل اثر متقابل»، برای کایزر آلومینیوم و یک شرکت صنایع شیمیایی در اواسط دهه‌ی 1960 در قالب یک بازی به نام «آینده‌» توسعه دادند. این شرکت هزاران نسخه از این بازی را تولید و آن را به عنوان هدایای تبلیغاتی 100 سالگی خود عرضه کرد. کارت‌های این بازی، که برای مدت طولانی چاپ نشده بود، شامل مجموعه ای از کارت ها بود، که هر کدام یک رویداد واحد در آینده را به تصویر می‌کشید....

بسیاری از رخدادهای ظاهرا متنوع و نامربوط باعث تحولات و حوادث منحصر به فرد می‌شوند....

اولین گام در تجزیه و تحلیل اثر متقابل این است که وقایعی که در مطالعه مدّ نظر هستند، تعریف شوند. این مرحله یعنی مرحله‌ی اول می‌تواند برای موفقیت بسیار حیاتی باشد. هر‌گونه اثری که در مجموعه‌ی رویدادها دخیل نمی‌باشد، به طور کامل از تحقیق حذف می‌شود.

چراکه، گنجاندن رویدادهایی که مرتبط نیستند، می‌تواند تجزیه و تحلیل را بدون هیچ ضرورت و لزومی پیچیده کند.

از آنجا که تعدادِ تعاملات جفت-رویداد که باید در نظر گرفته شوند برابر با n2 – n است(n تعداد رخداد)، تعداد تعاملاتی که باید در نظر گرفته شوند به سرعتِ افزایش تعداد حوادث، افزایش می‌یابند. اکثر مطالعات شامل 10 تا 40 رخداد هستند (اگرچه برخی تا 4 مورد را نیز شامل شده‌اند)

دسته‌ی اولیه از رخدادها معمولا با انجام یک مروری بر ادبیات و مصاحبه با کارشناسان خبره در زمینه‌ی تحقیق گردآوری می‌شود.

پس از مشخص شدن رویدادهای تعیین شده، گام بعدی برآورد احتمال اولیه هر یک از رویدادها است. این احتمالات نشان دهنده‌ی این هستند که هر رویداد در آینده با چه احتمالی رخ خواهد داد....

ماتریس تکمیل شده می‌تواند نشان دهد که چگونه تغییرات (معرفی سیاست‌ها و یا اقدامات جدید، وقوع غیر منتظره‌ی یک رویداد، و غیره) بر احتمال وقوع و یا عدم وقوع کل مجموعه حوادث تاثیر خواهد گذاشت.

بنابراین، اگر احتمال رویداد n در اصل 50.0 تشخیص داده شود، ممکن است چنین قضاوت شود که اگر رویداد m رخ دهد، احتمال رویداد n ، 75.0 میشود. کل ماتریس اثر متقابل با پرسیدن این سوال برای هر ترکیب رویداد در حال انجام و رویداد متاثر تکمیل می‌شود.

وقتی که ماتریس اثر متقابل برآورد شد، یک برنامه‌ی رایانه‌ای جهت اجرای واسنجی[1] ماتریس استفاده خواهد شد.

 



[1] calibration

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

آینده پژوهی چیست؟

احتمالا شما هم عادت ندارید واژه ی آینده را بصورت جمع - آینده ها - بکار ببرید! وقتی آینده را محتوم، یکتا و منفرد تلقی کنیم، آینده برای ما تنها یک نمود و تصویر خواهد داشت، یا آینده ی روشن یا به هر حال تاریک ... اما بواقع پرداختن به مفهوم آینده چطور ممکن است؟ آینده هنوز اتفاق نیفتاده است تا بتوانیم با مقیاس و ابزار آن را بسنجیم، اندازه گیری کنیم و ... پس چطور می توانیم آینده و پدیده های مربوط به آینده را مورد مطالعه قرار دهیم؟ از سوی دیگر با وجود عدم قطعیت و ابهام موجود در آینده، خودبخود پژوهش پیرامون آینده و آینده اندیشی امری بی اساس به نظر می رسد؟

از سوی دیگر در باور و نگاه عموم مردم، آینده نگری مترادف است با فال گیری، پیش بینی، رمالی و پیش گویی!!! لذا هدف از آینده پژوهی چیست؟ آیا آینده پژوهی هم مانند روش های خرافه گرایانه قصد پیش بینی و پیش گویی دارد؟

آینده پژوهی با سابقه ی بیش از نیم قرن، امروزه به عنوان یک علم مطرح است که می خواهد با تکیه بر روش های علمی به این مهم بپردازد. وقتی از نگاه آینده پژوهانه به آینده می اندیشید دیگر آینده فقط آینده نیست، شما با آینده های چندگانه و البته مفاهیم و تعاریف متعددی از آینده روبرو هستید. آینده ی ممکن، آینده ی محتمل، آینده باورپذیر، آینده مطلوب و ... عباراتی هستند که ما را در مطالعه ی آینده کمک می کنند. اگر چه آِینده پژوهی با معرفی روش هایی نظیر پایش محیطی، مطالعه ی روند و نظایر این روش ها به شما قابلیت پیش بینی می دهد اما مطلقا هدف از آینده پژوهی پیش بینی و پیش گویی نیست... شما با داشتن پیش بینی هایی از آینده تنها در موضع انفعال قرار دارید! چرا که پیش بینی یعنی خبر از اتفاقاتی که خواه نا خواه برای شما رقم خواهد خورد و این بسیار خطرناک و نامطلوب است... اما آنچه آینده پژوهی به شما عرضه می دارد چیزی فراتر از این معناست؛ و آن "ساختن آینده" است.


شاید در اولین برخورد با عبارت آینده پژوهی یا آینده نگاری، به یاد فالگیرها و پیش گوهایی بیفتید که با ابزارهای جادوگری رخدادهای آینده را پیش بینی می کنند، و یا از مطالعات آینده چنین تصوری در ذهن شما وجود داشته باشد.

اما به واقع چنین نیست! برای بحث در این خصوص اجازه دهید سوالی از شما بپرسم: تصور می کنیم قصد رفتن به یک گردش تفریحی در یک پارک جنگلی را دارید و برای گذراندن یک روز مفرح و شاد و البته به یادماندنی کلی برنامه ریزی کرده اید! با خانواده از منزل حرکت می کنید و به پارک جنگلی مورد نظر می رسید...، ناگهان در کمال تعجب متوجه ابرهای تیره در آسمان می شوید و اولین قطرات باران بر گونه ی شما می نشیند؟ در اینصورت به احتمال بالا با کلی گله و شکایت از آسمان و زمین، چاره ای ندارید جزء اینکه به منزل برگردید و چون احتمالا آمادگی مواجه شدن با یک هوای بارانی را نداشته اید بالکل قید پیک نیک در پارک جنگلی را می زنید! ولی اگر به گزارش هواشناسی شب گذشته کمی بیشتر اهمیت داده بودید و از وضعیت هوای امروز اطلاعات دقیقی کسب می کردید، بی تردید برای تفریح امروزتان برنامه ی متناسبی را تدارک می دید؟ مثلا به جای بازدید از یک پارک جنگلی، تدارک بازدید از یک موزه ی ملی را می دیدید یا برای رفتن به سینما و دیدن فیلم محبوبتان بصورت اینترنتی بلیط خریداری می کردید؟ و مقصد تفریح تان را تغییر می دادید! و و و... این مثال یکی از رخدادهای معمولی است که احتمالا به نوعی هر یک از ما تجربه کرده ایم، و بارزترین مشخصه ی آن غافلگیری و مواجهه با شرایطی ناخواسته است ...

مثال پیک نیک مثال جالبی است که عموما خودم برای تاکید بر اهمیت آینده نگری و آینده پژوهی از آن استفاده می کنم...

چه در سطح سازمانی و چه در سطح زندگی فردی و شخصی تصمیم گیری آگاهانه مبتنی بر یک نگاه وسیع  رو به جلو، موجب اجتناب از مواجهه با بحران ها و خسارت های مترتب بر آن خواهد شد و این حداقل فایده ی متصور برای آینده نگری است.

سازمان ها امروزه در فضای رقابت پرشتاب جهانی با چنین شرایطی سروکار دارند، چنانچه آینده نگری بعنوان یک ضرورت نادیده گرفته شود، آثار و پیامدهای این بی توجهی به قطع یقین دامن شرکت یا کسب و کار را گرفته و با بروز بحران حیات سازمان را تهدید خواهد کرد. سازمان ها امروزه برای بقاء خود ناگزیر هستند تا با آینده نگری و پیش بینی وقایع و رخدادهای پیش رو خود را برای خیزش ها و یا دور زدن گرداب ها آماده کنند و بطور خوش بینانه از فرصت های پیش رو نهایت بهره را ببرند. 

این مثال بسیار ساده نمونه ای سطحی از رویدادهای پیچیده ای بود که در فضاهای اجتماعی، زیستی، سازمانی و ... سراغ دارید. در حقیقت آینده پژوهی از روش های نظام مندی بهره می گیرد تا بتواند مدیران را در تصمیم گیری برای آینده های ممکن و محتمل هدایت کند و برای سازمان ها مزیت رقابتی و فرصت های جدید خلق کند.

در این وبسایت شما ضمن آشنایی با مفاهیم آینده پژوهی، با سازمان ها و نهادهای فعال بین المللی و ملی و چهره های فعال این حوزه آشنا می شوید. نکته ی بارز و قابل توجه در این تارنما معرفی روش های آینده پژوهی است که خواننده را در مسیر پژوهش آینده گرا قرار می دهد.


۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰
کتاب پنج جلدی  مرجع روش شناسی آینده پژوهی

کتاب پنج جلدی مرجع روش شناسی آینده پژوهی


کتاب مرجع روش شناسی آینده پژوهی (نسخه ی سوّم) که توسط مجموعه ی پروژه ی هزاره مشتمل بر 39 روش در سال 2009 منتشر شده است، با اخذ مجوز از نگارندگان این اثر آقایان جروم سی. گلن و تئودور جی گوردون، توسط مهندس ابوذر سیفی کلستان ترجمه و در پنج جلد تدوین شده و تا کنون مجلدات 1، 2، و 3 به چاپ رسیده است.

لازم به توضیح است نسخه ی 2.0 این اثر نیز توسط همین موسسه مشتمل بر 29 فصل در سال 2003 منتشر شده است.


جهت تهیه ی کتاب مرجع روش شناسی آینده پژوهی

فقط  در روزهای کاری هفته و ساعت های اداری

با شماره  82482377-021 تماس حاصل فرمائید.

(مجلّدات 1، 2 و 3 موجود است)


"Dr. Abouzar Seifi Kalestan has done a great service for Iran by translating the largest, internationally peer reviewed set of methods to explore future possibilities that have ever been assembled in one place"


Jerome C. Glenn

CEO, The Millennium Project

Washington D.C., USA



فهرست فصول
 کتاب مرجع روش شناسی آینده پژوهی
کلیک بفرمائید

Futures Research Methodology Ver 3.0


۰ نظر