ابوذر سیفی کلستان

۱۳ مطلب در شهریور ۱۳۹۵ ثبت شده است

جلد سوم مرجع روش شناسی آینده پژوهی منتشر شد


جلد سوم مرجع روش شناسی آینده پژوهی از سری پنج جلدی برگردان فارسی Futures Research Methodology Ver 3.0  ،توسط ابوذر سیفی کلستان ترجمه و با اهتمام معاونت تحقیقات و فنآوری دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج) و همکاری انتشارات فرهیختگان دانشگاه منتشر گردید.  

FRM که توسط موسسه ی پروژه ی هزاره منتشر شده است در واقع در برگیرنده ی 39 روش پژوهش در حوزه ی مطالعات آینده نگری و آینده پژوهی است. جلدم سوم از مرجع روش شناسی آینده پژوهی در برگیرنده ی 5 روش از 39 روش ارائه شده در این منبع است که در قطع وزیری و در 340 صفحه به زیور طبع آراسته شده است.

اگرچه این جلد روش های ارزشمند و کاربردی دیگری را هم دربرگرفته است، اما علاقمندان به مباحث سناریو نگاری می توانند این جلد را بسیار متناسب با نیازهای خود ببینند؛ 

فصول گنجانده شده در جلد سوّم :

فصل نوزدهم: سناریوها

فصل بیستم: جعبه ابزار سناریو نگاری

فصل بیست و یکم: سناریوی تعاملی

فصل بیست و دوم: تصمیم گیری پابرجا

فصل بیست و سوم: روش های مشارکتی



جلد سوم مرجع روش شناسی آینده پژوهی



۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

سلسله کارگاههای علمی در روش های آینده پژوهی ( از مبانی تا روش های تکمیلی)

پژوهشکده چشم انداز و آینده پژوهی برگزار می کند:

سلسله کارگاههای علمی در روش های آینده پژوهی ( از مبانی تا روش های تکمیلی)

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

فرآیند کامل برنامه ریزی مبتنی بر سناریو، مارک گیگت و میشل گودت

مرجع روش شناسی آینده پژوهی، جلد سوم، فصل 20، جعبه ابزار سناریو نگاری،                                                                        جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون        مترجم: ابوذر سیفی کلستان                                                                                                                          

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
متن کاوی منابع اطلاعات علم و فن آوری

متن کاوی منابع اطلاعات علم و فن آوری

مرجع روش شناسی آینده پژوهی؛ جلد اول صفحه 63؛ جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون؛ مترجم و ویراستار ابوذر سیفی کلستان

 

متن‌کاوی منابع اطلاعات علم و فن‌آوری را می‌توان به اختصار فن‌کاوی (یا کاوش فن‌آوری) نامید. مقدمه‌ی کلیدی و اساسی این است که هوش یک نیاز اولیه برای مدیریت فن‌آوری موثر است (همان طور که در سازمان های پیشرو این گونه است). عملکرد سازمان‌ها در محیط‌های رقابتی و یا مشترک باید جریان اطلاعات را برای پیشرفت‌های بیرونی فن‌آوری دنبال کند.

بدین ترتیب هوش فن‌آوری از تحلیل فن‌آوری آینده‌گرا (FTA) حمایت می‌کند. تحلیل فن‌آوری آینده‌گرا، جامعه‌ی رو به گسترشی است که بر دوره‌های جاری همایش‌هایی تاکید می‌کند که توسط موسسه‌ی مطالعات وابسته به فنآوری آینده‌نگر (IPST) میزبانی می‌شود.

این روش در بازنگری‌های مرور ادبیات سنتی تحقیق ریشه دارد. رصد یا پایش فن‌آوری، در واقع ادبیات تحقیق را برای یک فن‌آوری مورد علاقه‌ی مشخص، بازنگری می‌کند. این کار معمولاً با بررسی دامنه‌ی وسیعی از منابع صورت می‌گیرد. پویش فن‌آوری، راه‌هایی را جستجو می‌کند تا مقادیر بزرگ اطلاعات پردازش نشده را با هدف شناسایی الگوهای توسعه‌ای و رویدادهای کلیدی (توفیقات ناگهانی)، خلاصه کند. در ارتباطی نزدیک، بررسی محیطی فراهم سازی هشدارهای فوری درباره‌ی تغییرات مهم محیط‌های متفاوت را هدف قرار می‌دهد. (به عنوان مثال زمینههای رقابتی، زمینههای سیاسی و خطمشی یا زمینههای طبیعی؛ ر.ک: پویش محیطی، از گوردون و گلن).

پیدایش منابع اطلاعاتی الکترونیکی با قابلیت دسترسی گسترده، تلاش‌ها برای دستیابی به هوش را به طور کیفی و پیوسته تغییر می‌دهد. بطوری که یک فرد اکنون می‌تواند مقادیر عظیم اطلاعات را به آسانی و موثر پردازش کند. ( کتابسنجی) - شمارش نشریات و یا دیگر اقلام کتاب‌سنجی- می تواند به پیگیری (روند) توسعه‌های فناورانه و علمی کمک کند.

فن‌کاوی را می‌توان نوعی (تحلیل محتوا نیز قلمداد کرد. تحلیل محتوا، ریشه در دوره‌ی قبل از شروع پردازش اطلاعات الکترونیکی دارد و با فراهم شدن مجموعه داده‌های الکترونیکی و نرم افزارهای تحلیل‌گر به شکوفایی رسید. یک فرد الگوها را در دوره‌ی استفاده بررسی می‌کند تا به موضوعات مورد تاکید دامنه‌ی مشخص شده، پی ببرد. متن کاوی امکان تغییرات قوی را در اختیار تحلیل‌محتوا می‌گذارد. این فعالیت جستجوگر تنها به تحلیل فن‌آوری محدود نمی‌شود.

داده‌کاوی برای استخراج اطلاعات مفید از هر نوع داده‌ای تلاش دارد اما تاکنون معمولاً برای تحلیل‌های کم ارزش از داده‌های عددی استفاده شده‌است (مانند پیدا کردن رابطهی بین خریدهای شما از طریق کارت اعتباریتان با ویژگی‌های جمعیتشناسی شما). این کاربردِ به شدت تبلیغ شده از داده‌کاوی (در جنگ بر سر افراطگرایی) در حقیقت معنای رایج آن را گسترش داده است، به گونه‌ای که می‌تواند یک آغاز سریع تحلیلی بر روی هر مجموعه‌ی حجیم از داده‌ها داشته باشد؛ مجموعه‌هایی از داده‌هایی که کیفی و بدون ساختار هستند.


 

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

کارگاه آینده پژوهی با رویکرد تفکر سناریو محور در حوزه ی بیوتکنولوژی

امروز یکشنبه هفتم شهریور ماه 1395، دانشمند جوان آینده پژوهی علی ذاکری که دوره های تخصصی سیستمهای پیچیده و اتخاذ استراتژی و خط مشی به کمک مفاهیم سیستم های پیچیده را در دانشگاه پنسیلوانیا و مراکز معتبر کشور هلند گذرانده است و در حال حاضر در شرف دفاع از رساله ی دکترای خود در رشته ی آینده پژوهی در دانشگاه تهران و در رشته ی آینده پژوهی هستند، در قالب کارگاه تخصصی نیم روزه در مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی کاربردی دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، به تبیین مبانی، رویکردها و روش های تفکر سناریو محور پرداختند.

در ادامه آقای علی ذاکری ضمن اشاره به روش های کاربردی تفکر سناریو محور بصورت دقیق تر و تخصصی تر به کاربردها ی این روش در حوزه ی بایوتکنولوژی پرداختند.

در پایان جلسه ضمن تقدیر از جناب آقای ذاکری توسط اعضای هیات علمی مرکز بعنوان مخاطبان این کارگاه،  ریاست مرکز جناب آقای دکتر لطیفی هم با اعطای گواهی مدرسی دوره از ایشان تقدیر و تشکر بعمل آوردند.


دکتر علی ذاکری

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
What is successful foresight?

What is successful foresight?

What is successful foresight?

I explored this question as part of my dissertation research a few years back from the perspective of the organizational futurist, that is, a futurist working internally for a single organization. While you can read the gory details in my dissertation, I’m happy to announce that a more user-friendly version has just been published in the Journal of Futures Studies: “Let’s Talk about Success: A Proposed Foresight Outcomes Framework for Organizational Futurists.”

I came at the question from my own experience as an organizational futurist for The Kellogg Company and the Dowoutcomes framework final Chemical Company, and from the perspective of a consulting and academic futurist helping futurists and organizations to start an organizational foresight function – whether companies, government agencies, NGOs, non-profits, etc. And spending many hours with colleagues in similar positions discussing various options.

To put it bluntly, I will be happy if we can simply start having better conversations about outcomes and success. Indeed the Foresight Outcomes Framework that I propose is quite simple and is primarily designed as a discussion starter with stakeholders and the boss. It can help to set expectations more appropriately. And it provides one with an alternative if the ROI imperative is introduced. My own personal view is to strongly avoid your success being tied toROI. My view of the organizational futurist role is that it is highly context-dependent, complex, intangible, messy. Sometimes it’s about learning; sometimes about making a decision; sometimes about making a thing! Sometimes all the above.

I am not suggesting that there be no measurement, but as I’ve watched projects pass through the meat grinder over several years, morphing several times, dying and rebirthing, I personally concluded that it is difficult if not impossible to come up with accurate ROI measure, but hats off to those who are trying, good luck, and indeed perhaps there is a way!

I won’t go into the details here. The article describes a guiding perspective (social constructionism) aimed at influencing the decision-making process (divided into learning, deciding, and acting), organized into a framework (described in the figure) and followed by implications, conclusions, and recommendations for further research. I’ll be interested in your comments! Andy Hines


http://www.andyhinesight.com/foresight-2/what-is-successful-foresight/

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
سناریو نگاری و جعبه ابزای سناریو

سناریو نگاری و جعبه ابزای سناریو

مرجع روش شناسی آینده پژوهی، جلد سوم، فصل نوزدهم، برنامه ریزی مبتنی بر سناریو؛ جروم سی. گلن، تئودور جی. گوردون؛ مترجم و ویراستار ابوذر سیفی کلستان


عبارت «سناریو» برگرفته از حوزه‌ی هنرهای نمایشی است. در هنرهای نمایشی سناریو به طرح کلی داستان اطلاق می‌شود و در فیلم‌های سینمایی به خلاصه یا دستورالعمل‌های صحنه‌های اکشن گفته می‌شود.

هرمان کان، پدر سناریوسازی در پژوهش آینده‌گرا و تحلیل‌های سیاست‌‌گذاری است. او در ارتباطاتی که از طریق موسسه‌ی RAND با ارتش و مطالعات راهبردیِ انجام شده داشت، عبارت «سناریو» را در سال 1950 به دنیای برنامهریزی معرفی کرد. او بعدها در دهه‌ی 60 میلادی، زمانی که هدایت موسسه‌ی هادسون را بر عهده داشت، این مفهوم را به عموم شناساند. موسسه‌ی‌ هادسون یک موسسه ی تحقیقاتی غیرانتفاعی خصوصی است که در حوزه‌ی سیاستهای عمومی مرتبط با آمریکا، توسعهی بین المللی و دفاعی کار کرده است. در مقالهی «تشدید: اصطلاحات و سناریوها» که در سال 1965 و به قلم هرمان کان در موسسه‌ی هادسون انتشار یافت، ایده‌ی تقطیر سناریوها در نردبانِ تشدید، معرفی شد. این ایده نشان داد که کجا مداخله ممکن است در جلوگیری از تشدید جنگ هسته‌ای آینده تاثیر داشته باشد. در سال 1967، کان به کمک آنتونی وینر احتمالات آینده‌ی نظم جهانی را مورد مطالعه قرار داد و نتایج آن را در زمینه هم ترازی قدرت‌های بالقوه و چالش‌های جهانی مرتبط با امنیت آمریکا را در کتابی تحت عنوان «به سوی سال [1]2000» منتشر کرد. یکی از سناریوهای کتاب توافق کنترل نظامی بین ایالات متحده و شوروی سابق را به تصویر می‌کشید؛ سناریوی دیگری احتمال می‌داد که شوروی سابق کنترل جنبش کمونیستی را از دست خواهد داد؛ سناریوی سوم شکل‌گیری اتحاد جدیدی بین کشورها را نشان می‌داد. کان و وینر در کتاب خود فن‌آوری «سخت افزار» آینده را معرفی کردند که شامل بانک‌های رایانه‌ای تمرکزیافته با اطلاعات گسترده‌ای از افراد خواهد بود‌؛ برای مثال والدینی که می‌توانند جنسیت و ویژگی‌های اخلاقی بچه‌های‌شان را با مهندسی ژنتیک انتخاب کنند. این کار زیر نظر کمیته‌ی[2] سال 2000 که توسط آکادمی هنر و علوم آمریکا[3] پشتیبانی می‌‌شد، انجام شد.

هرمان کان، علاقه داشت به سه سناریوی بدیلی که برای هر موضوعی کاربرد داشته باشد، فکر کند: 1) «بدون غافلگیری[4]» و یا «کسب و کار معمول» که به سادگی روندهای فعلی را بوسیله‌ی رابطه‌ی متقابل روندها، استنتاج می‌کند 2) بدترین حالت ممکن سناریو که ناشی از مدیریت اشتباه و بدشانسی است؛ و 3) بهترین حالت ممکن سناریو که حاصل مدیریت درست و شانس خوب است. آینده‌نگرها بعدها شروع به نقد این روش کردند، زیرا معتقدند که مردم «سناریوی کسب‌و‌کار بدون غافلگیری[5]» را به‌عنوان یک «پیش‌بینی» در نظر خواهند گرفت، لذا تصمیم‌های‌شان را مبتنی بر این به اصطلاح پیش‌بینی اتخاذ خواهند کرد. در نتیجه‌، این سناریو خودکامیاب (خودشکوفا)[6] خواهد شد. هرمان کان به طرز کنایه‌آمیزی بیان کرد، بزرگ‌ترین غافلگیری می‌تواند این باشد که سناریوی کسب‌و‌کار بدون غافلگیری «سناریوی کسب‌و‌کار معمول» می‌تواند واقعا اتفاق بیفتد.

در آینده‌پژوهی  سناریو عبارتی است که شایدبیشتر از هر عبارت دیگری در این حوزه‌ مورد استفاده‌ی ناصحیح و غلط قرار گرفته است. چیزی که امروزه به آن سناریو گفته می‌شود، گستره‌ی بحث‌های مرتبط با احتمالات آینده است که شامل داده‌ها و تحلیل‌هاست. این بحث‌ها هیچ ایراد و منعی ندارند و البته باید هم انجام شوند‌، ولی هرچه باشند، سناریو نیستند. این‌کار مثل این است که نقد نوشته شده راجع به یک نمایش را با فیلم‌نامه اشتباه بگیریم.  

هرمان کان، سناریوها را به‌عنوان توضیحات روایی آینده که تمرکزشان بر روی فرآیندهای علّی و نقاط تصمیم‌گیری است، تعریف کرده است (کان 1967). هیچ سناریویی همیشه محتمل نیست؛ احتمال اینکه تا کنون یک سناریویی واقعا تحقق پیدا کرده باشد، در حد بسیار کوچکی است، لذا سناریوها باید بواسطه‌ی توانایی‌شان در کمک به تصمیم‌گیرندگان در امر سیاست‌گذاری مورد قضاوت قرار گیرند، نه بر اساس نتایج نهایی درست یا غلط‌.   

همین طور باید توجّه داشته باشیم که بعضی وقت‌ها سناریو‌های نوشته شده برای این نوشته شده‌اند که از قضاء در نهایت اشتباه از آب در بیایند. سناریو‌هایی در رابطه با جنگ جهانی سوم (WWIII) نوشته شدند تا چگونگی وقوع آن را بررسی کنند؛ که به تحلیل‌گران اجازه می‌داد تا با فهم چگونگی مداخله در رویدادها از وقایع منجر به جنگ جلوگیری کنند.

 


[1] Toward The Year 2000

[2] The Commission on the Year 2000

[3] American Academy of Arts and Sciences

[4] Surprise-free scenario

[5] Business-as-usual scenario

[6] Self-fulfilling

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

طراحی سناریو؛ پیوند بین آینده و راهبرد

طراحی سناریو؛ پیوند بین آینده و راهبرد

نویسندگان

ماتس لیندگرن

هانس باندهولد

تهران : مرکز آینده پژوهی علوم و فناوری دفاعی٬ موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی‏‫ ، ۱۳۹۰.‬

Scenario Planning
The link between future and strategy
Mats Lindgren
Hans Bandhold

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
روش چرخ آینده پژوهی

روش چرخ آینده پژوهی

مرجع روش شناسی آینده پژوهی، جلد اوّل، فصل ششم، صفحه 165؛ جروم سی. گلن - تئودور جی. گوردون؛ مترجم ابوذر سیفی کلستان

چرخ آینده‌پژوهی روشی برای شناسایی و معرفی پیامدهای اولیه، ثانویه و ثالث گرایشات، رخدادها، مسائل آشکار و تصمیمات احتمالی آینده می‌باشد. این روش در سال 1971 توسط جروم سی. گلن و سپس دانشجویی در دانشگاه تحصیلات تکمیلی آنتیاش که اکنون دانشگاه نیوانگلند نامیده می‌شود، ابداع شد. این روش با کارگاههای توسعه‌ی برنامه‌ی درسی آینده‌پژوهی که توسط برنامه‌ی مطالعات آینده‌پژوهی دانشکده‌ی آموزش در دانشگاه ماساچوست در اوایل دهه‌ی 1970 میلادی ارائه گردید، گسترش یافت(1) و مدت کمی پس از آن توسط مربیان و مشاوران حوزه‌ی آینده‌پژوهی به‌عنوان روشی برای حضور شرکت‌کنندگان فوق‌الذکر در برنامه‌های اندیشیدن به پیامدهای آینده و نیز برای تصمیم‌گیران جهت وارد کردن داده‌های ورودیشان در فرآیند تحلیل سیاست و پیش‌نگری‌هایشان، رواج یافت. این روش برای اولین بار در بهار 1972 وارد آثار و ادبیات این حوزه شد(2). تغییرات بعدی در روش چرخ آینده‌پژوهی تحت عناوین چرخ پیادهسازی[1]، چرخ تاثیر[2]، نقشه‌ی ذهن و شبکهسازی[3] نامیده شدند. گرچه چرخ آینده‌پژوهی شیوه‌ای آسان است که تنها مستلزم یک برگ کاغذ سفید، یک خودکار و یک یا چند ذهن خلاق است، ولی درعین‌حال روشی بی‌نهایت قوی در خصوص بررسی آینده می‌باشد. 

چرخ آینده پژوهی

[1] Implementation Wheel

[2] Impact Wheel

[3] Mind Mapping, and Webbing

 

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

پویش محیطی

مرجع روش شناسی آینده پژوهی؛ جروم سی. گلن - تئودور جی. گوردون، مترجم ابوذر سیفی کلستان (جلد اوّل، فصل دوم، صفحه ی 33)

از اولین روز پیدایش سازمان‌های اجتماعی، برخی از مردم پیشگام فرصت‌یابی و کشف خطر در گروه‌ها شدند. کشتی‌های بادبانی یک جایگاه دیده‌بانی[1] در بالاترین قسمت دکل کشتی داشتند که  دریاها را برای داشتن مسیر امن در آب‌های ناشناخته پویش می‌کردند. امروزه ‌حرکت تمدن بشری‌ در آب‌های ناشناخته‌ای اعم از بحران‌های مالی، جهانی با تغییرات آب و هوایی، زیست‌شناسی مصنوعی و نانوتکنولوژی صورت می‌گیرد. ازاین‌رو ما بیش از همیشه نیاز داریم تا تغییرات را بشناسیم و پیامدها را ارزیابی کنیم.

ازآنجاکه برنامه‌ها بر پایهی پیش‌بینی‌ها پایه‌گذاری می‌شوند و پیش‌بینی‌ها بر پایهی فرضیات، لذا فرآیند پویش افق‌[2] برای مشخص‌کردن پیشرفت‌های جدیدی که بتواند فرضیات گذشته را به چالش بکشد یا دیدگاه‌های جدیدی درباره تهدیدات یا فرصت‌های آینده ارائه کند، همیشه اقدامی محتاطانه و هوشیارانه است.

سیستم‌های پویش محیطی هشدارهای زودهنگام مربوط به تغییرات مهم را با دریافت (علائم هشدار دهنده‌ی ضعیف) که نشانگر ضرورت اصلاح برنامه‌ها هستند، اعلام می‌کنند.

همهی آینده‌پژوهان پویش محیطی را انجام می‌دهند برخی از آن‌ها سازمان‌دهی شده و نظام مند هستند؛ ولی همهی آن‌ها سعی می‌کنند تشخیص دهند چه چیزی ثابت است و چه چیزی متغیر و چه چیزی به‌طور مداوم تغییر می‌کند‌.



[1] crow‘s nest

[2] Horizon Scanning

۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰